GS.TS. Nguyễn Danh Nam, Trưởng Ban Đào tạo và Quản lý người học, Đại học Thái Nguyên trình bày tham luận.
GS.TS. Nguyễn Danh Nam cho biết: Giáo dục và đào tạo luôn được Đảng và Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu; được thể chế hóa bằng nhiều chủ trương, chính sách lớn nhằm đổi mới căn bản, toàn diện, hiện đại hóa và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Trong định hướng phát triển đất nước, Đảng ta đã xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược. Từ đó, phát triển giáo dục đại học trở thành động lực quan trọng trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tiên phong trong hoạt động khoa học, công nghệ và hội nhập quốc tế. Việc Quốc hội thông qua Luật Giáo dục đại học ngày 10/12/2025 đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực tiễn thi hành Luật năm 2012 (sửa đổi, bổ sung năm 2018), đồng thời khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và thúc đẩy tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình.
Đổi mới quản lý đào tạo, lấy chương trình và chất lượng người học làm trung tâm
Luật Giáo dục đại học 2025 có nhiều điểm mới quan trọng đối với hoạt động đào tạo. Luật quy định rõ về cấp phép hoạt động giáo dục đại học; chuẩn chương trình đào tạo; xây dựng, phát triển chương trình đào tạo; phê duyệt, tổ chức thực hiện chương trình đào tạo; tuyển sinh, tổ chức đào tạo và cấp văn bằng, chứng chỉ; quyền, nghĩa vụ và chính sách đối với người học trong hoạt động giáo dục đại học; hệ thống đảm bảo chất lượng bên trong, tiêu chuẩn đánh giá, kiểm định chất lượng; đánh giá chất lượng; xếp hạng; nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong bảo đảm và kiểm soát chất lượng; có cơ chế để rút phép từng phần đối với hoạt động đào tạo nếu vi phạm. Đáng chú ý, Luật chuyển trọng tâm quản lý từ “mở ngành” sang “chuẩn chương trình đào tạo”, phản ánh đúng bản chất đào tạo lấy chương trình làm trung tâm, gắn đánh giá và kiểm định với chất lượng thực tế.
Các đại biểu tham dự Toạ đàm.
Các quy định mới cho phép cơ sở giáo dục đại học chủ động xây dựng chương trình đào tạo theo hướng mở, liên ngành, tích hợp, linh hoạt, hỗ trợ học tập suốt đời và liên thông giữa các trình độ. Việc phê duyệt chương trình trên cơ sở đạt chuẩn và được kiểm định sẽ thay thế thủ tục xin phép mở ngành, góp phần giảm thủ tục hành chính, tăng hiệu quả quản lý hậu kiểm và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động.
Mở rộng quyền của người học, tạo hành lang pháp lý cho giáo dục đại học số
Luật cũng chính thức bổ sung khung pháp lý cho giáo dục đại học số, xác định đây là mô hình tổ chức đào tạo dựa trên nền tảng số, cho phép triển khai các hình thức học tập linh hoạt, không giới hạn bởi thời gian và không gian, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu và tài nguyên giáo dục mở. Đây được xem là bước tiến quan trọng, tạo điều kiện cho người học tiếp cận giáo dục đại học theo hướng cá nhân hóa, phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế số và thị trường lao động mở hiện nay.
Về công tác sinh viên, Luật quy định rõ quyền và nghĩa vụ của người học, trong đó nhấn mạnh quyền lựa chọn chương trình đào tạo phù hợp với năng lực cá nhân; tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và tiếp cận, sử dụng kết quả nghiên cứu. Đồng thời, Luật tiếp cận quản trị chất lượng theo hướng lấy kết quả đầu ra làm trọng tâm, phát triển văn hóa chất lượng trong các cơ sở giáo dục đại học, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Đối với đội ngũ giảng viên và nhân sự hỗ trợ, Luật đã chỉ rõ khái niệm giảng viên đại học, bao gồm giảng viên cơ hữu, giảng viên đồng cơ hữu, giảng viên hợp đồng toàn thời gian sau nghỉ hưu và giảng viên thỉnh giảng; đồng thời ghi nhận các vị trí trợ giảng, nghiên cứu viên, nhân sự hỗ trợ giảng dạy. Những quy định này tạo điều kiện cho các cơ sở giáo dục đại học huy động và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao.
GS.TS. Nguyễn Danh Nam cũng chỉ ra một số vấn đề đặt ra đối với mô hình Đại học Vùng. Mặc dù Đại học Vùng có sứ mệnh đặc thù trong liên kết vùng, hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho khu vực khó khăn, song Luật Giáo dục đại học 2025 chưa làm rõ sự khác biệt giữa mô hình Đại học Vùng và các đại học khác; một số tiêu chí trong dự thảo nghị định hướng dẫn còn khó khả thi trong giai đoạn 2025–2030.
Từ đó, tham luận kiến nghị Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo có cơ chế đầu tư trọng tâm, lộ trình phù hợp và giao quyền tự chủ ở mức cao hơn cho Đại học Vùng; đồng thời đặt hàng nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ gắn với chiến lược phát triển vùng. Đây được xem là giải pháp quan trọng để Đại học Vùng phát huy vai trò trung tâm tri thức, đổi mới sáng tạo, phục vụ phát triển bền vững vùng và cả nước trong bối cảnh mới./.
Cẩm Vân
